Aeroplancto. Que é?
Pódese afirmar sen ningunha dúbida, que se atopan seres vivos en practicamente todos os hábitats da Terra: nas profundidades abisais, na cordilleira do Himalaia, mesmo nos charcos de fervente acedo… e ata 3.000 metros baixo a cortiza terrestre. Mais, hai seres vivos capaces de nacer, crecer, reproducirse e morrer no aire que nos rodea? A resposta é si, e coñéceselles como aeroplancto.
A palabra de orixe grega plancto significa “o errante”. Os seres que compoñen o plancto son criaturas errantes que vagan sen rumbo. Uns déixanse levar pasivamente polas ondas e correntes do mar, como o zooplancto e o fitoplancto. Outros viven e vagan entre as nubes: o aeroplancto; pequenas criaturas que nacen, medran, reprodúcense e morren no aire, o seu hábitat.
No aire hai unha auténtica fauna residente, unha enorme biodiversidade: numerosos microbios, entre os que se atopan virus; unhas 1.000 especies de bacterias; ao redor de 40.000 variedades de fungos; e centenares de especies de protistas, algas, musgos e hepáticas, que viven algunha parte do seu ciclo vital en forma de esporas, pole, ou sementes esparexidas polo vento.
Tamén se atopan todo tipo de moléculas orgánicas: carbohidratos, proteínas, aminoácidos, alcois, fenois, biopolímeros como a celulosa, e un longo etcétera, que poden servir de alimento ás bacterias. Algúns animais dispérsanse mediante o voo na súa etapa xuvenil: dípteros, escaravellos, avespas, que aproveitan a enerxía aérea do vento para viaxar a outras terras, se é que conseguen baixar de novo.
Para estes organismos “aéreos” o aire é o seu fogar, viven nel. Con todo, non é nada fácil subsistir nun medio hostil para a vida. Ten un baixo pH, moi baixas temperaturas e unha mestura cambiante de compostos orgánicos e inorgánicos; a auga escasea, hai moita radiación, e para protexerse das malas condicións atmosféricas non hai moitas posibilidades.
De que poden vivir estes microorganismos neste medio tan hostil? Segundo un traballo da estación-observatorio de Sonnblick, situada a 3.106 metros de altitude nos Alpes austríacos, no que se colleitaron mostras de nubes, comprobouse a existencia dun baixo número de bacterias, pero bioloxicamente activas; o que é sorprendente xa que estas nubes atópanse nun estado de súper-arrefriamento, nas que a auga se atopa en estado líquido, aínda por baixo do punto de conxelación. A radiación UV pódese ver mitigada polas propias nubes, e no aire atópase en suspensión certa cantidade de materia orgánica da que se poden alimentar. Noutros estudos atopáronse cantidades abundantes de ácidos carboxilos, que son procesados por acción microbiana na propia atmosfera.
Algúns organismos, para previr o desecamento e poder subsistir, convértense en esporas; cabe tamén a posibilidade de vivir nas pingas que forman as nubes, un medio hidratado de seu; e para protexerse das radiacións teñen tamén a capacidade de proverse de pigmentación (ficobiliproteínas, clorofilas ou caretenoides).